Göl Nedir Oluşumuna Göre Göl Çeşitleri Nelerdir?

Karalardaki çöküntü alanlarını dolduran geniş su örtüleri göl olarak tanımlanır. Bu su örtüleri, tatlı ya da tuzlu; derin ya da sığ olabilir. Göl nedir sorusuna özetle bu şekilde bir cevap verebiliriz. Göller dünya üzerinde geniş bir alan kaplar. Göllerin yaklaşık olarak yeryüzünde 1,700,000 kilometrelik bir alana yayıldığı bilinmektedir.

Göl Nedir ve Yapısal Özelliklerine Göre Türleri Nelerdir?

Göller, içinde bulundukları çöküntü alanlarının yapısal özelliklerine göre farklı gruplara ayrılır. Bu yapısal özellikleri meydana getiren iç ve dış kuvvetlerdir. Doğal göl oluşmasına sebep olan iç ve dış kuvvetler hakkında bilgi almak için Doğal Anıt Nedir ve Nasıl Oluşmuştur linkine tıklayabilirsiniz. İç ve dış kuvvetler tarafından oluşan göllere doğal göller denmektedir. Şimdi oluşumuna göre sınıflara ayrılan doğal göl türlerine göz atalım.

1. Tektonik Göller

Yer kabuğunun kıvrılma ve kırılma gibi hareketleri sonucunda çöküntü alanları oluşmuştur. Bu alanlar yıllar içinde su birikintileri ile dolmuş ve büyük su kütleleri meydana gelmiştir. İşte bu su kütlelerinin oluşturduğu göllere tektonik göller nedir. Tektonik göllerin en çok görüldüğü yer, Afrika kıtasının doğu bölgesidir. Ayrıca Hazar Gölü ve Lut Gölü dünyadaki tektonik göllere örnektir. Ülkemizdeki tektonik göllere ise Eğirdir, Tuz Gölü ve Beyşehir Gölleri örnek verilebilir.

2. Buzul Gölleri

Buzulların hareket etmesi sonucu yeryüzünde birtakım şekiller ortaya çıkmıştır. Bu yeryüzü şekilleri oluştuktan sonra bazı bölgelerde yer yer çukurlar oluşmuştur. Bu çukurlarda suların birikmesi ile oluşan büyük su kütlelerine buzul gölleri denir. Buzul gölleri aynı zamanda sirk adı ile de ifade edilmektedir. İskandinavya ve Orta Avrupa’daki Alp bölgesinde yer alan göller, buzul göllerine örnektir.  Türkiye’de ise Ağrı, Uludağ ve Erciyes dağlarında buzul gölü örnekleri görülür.

3. Volkanik Göller

Yanardağ patlamaları ve volkanik faaliyetler sonucu oluşan çanaklarda sular birikmiştir. Bu suların oluşturduğu geniş su birikintilerine volkanik göller denir. Volkanizma hareketlerinden dolayı vadi önlerinin kapanması sonucu meydana gelen bu göller, oluşma biçimine göre farklı isimlerle adlandırılır.

  • Volkanik Krater Gölü: Yanardağın ağzında oluşan göllerdir.
  • Volkanik Kaldera Gölü: Yanardağ patlaması sonrası geniş alanlarda toprağın çökmesi ile oluşan göllerdir.
  • Volkanik Maar Gölü: Volkanik patlama sonucu çöküntü hendeklerinde oluşan göllerdir.

Bu tür göllere İtalya ve Endonezya’da yer alan göller örnek olarak verilebilir. Ülkemizde ise volkanik göllere Doğu Anadolu Bölgesi’nde sıklıkla rastlarız. Van Gölü, Çıldır Gölü ve Nazik Gölü Türkiye’de bulunan volkanik göllerden bazılarıdır.

Türkiye’de yer alan doğal anıtlar arasında da volkanik göller bulunmaktadır. Ülkemizdeki doğal anıtlar için aşağıdaki lnki tıklayabilirsiniz.

Ülkemizde Görülmesi Gereken Doğal Anıtlar

4. Karstik Göller

Kristalleşmiş katı maddelerin bir araya gelmesinden oluşan kayaçlar, aşınıma karşı direnç gösteremez. Bu bakımdan kayaçların olduğu bölgeler, kolay eriyen bir yapıya sahiptir. Doğal minerallerin meydana getirdiği kayaçlardan oluşan bu bölgelere karstik arazi denir. Bu bölgelerde obruk gibi çöküntü hendekleri oluşur. Çöküntülerde oluşan geniş su birikintileri karstik göl olarak adlandırılır. Alp Himalaya kuşağındaki karstik arazilerde bu tarz göllere rastlarız. Karstik göllerin ülkemizdeki örneklerini ise Akdeniz ve İç Anadolu bölgelerinde görürüz. Karagöl, Akgöl ve Salda Gölü Türkiye’deki karstik göller arasındadır.

göl nedir

5. Set Gölleri

Set göllerinde ise çöküntü veya vadi gibi bir yeryüzü şeklinin önünün kapanması söz konusudur. Dolayısıyla set göllerinin önünde bir arazi parçası yer alır ve bu tür göllerin önü iç ve dış kuvvetlerin etkisiyle kapatılmıştır. Set gölleri oluşum şekillerine göre aşağıdaki gibi sınıflara ayrılır:

  • Volkanik Set Gölleri: Yanardağ ağzından çıkan lavların iki dağın arasında yer alan çukurluğun önünü kapatması ile oluşmuş göllerdir.
  • Heyelan Set Gölleri:  Toprak kayması sonucu yer değiştiren arazi parçalarının akarsu vadilerinin önünü kapatması ile meydana gelen göllerdir.
  • Alüvyal Set Gölleri: Akarsuların taşıdığı doğal kütle parçalarının (alüvyonların) akarsu vadi ağızlarını kapatması sonucu oluşan göl türüdür.
  • Kıyı Set Gölleri: Dalgalar ve deniz akıntıları ile oluşmuş su birikintileridir. Koy veya körfezlerin önünü kapatan dalga ve deniz akıntıların oluşturduğu birikim şeklidir.
  • Moren Set Gölü: Buzul hareketleri sırasında biriken tortuların çöküntülerde biriken suların önünü kapamasıyla oluşan göllerdir.

Doğal yollarla oluşan göl çeşitleri bu şekilde. Şimdi ise yapay göl olarak bilinen baraj gölü hakkında kısa bilgi verelim.

6. Baraj Gölü

Baraj gölleri, insanların müdahalesi sonucu oluşmuş yapay göllerdir. Baraj göllerinde iç ve dış kuvvetlerin etkisi yoktur. İçme suyu veya elektrik enerjisi üretimi gibi çeşitli ihtiyaçlardan dolayı barajlar inşa edilir. Akarsu vadilerine yapılan barajlar, belli bir alanda su birikintisi oluşturur. İnsan eliyle meydana gelmiş bu tarz göllere de baraj gölü denir.

İlginizi Çekebilir: Avrupa’da Göl ve Nehir Tatili için 5 Adres

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*