Astronomik Fenomen: Kuzey Işıkları Nedir Nasıl Oluşur?

Kuzey ışıkları… Tüm gözleri büyüleyen evrensel bir fenomen… Bu fenomeni, yer küremizin atmosferine giren ve dev bir alev topu olan güneşten gelen ışınların çarpışmaları sonucunda vuku bulan bir doğa olayı olarak yorumlayabiliriz. Peki, Aurora Borealis adıyla da bilinen bu görkemli manzaranın oluşmasının ardındaki sebep olan ne?

Kuzey Işıkları Nedir?

Bazı zamanlarda kuzey ve güney yarıküreye yakın ülkelerde yaşayan insanlar kafalarını yukarıya kaldırıp göğe baktıklarında şaşırtıcı ve hayranlık uyandıran ışık şovunu tanık olurlar. Soluk yeşil renkli müstesna çizgiler görünür hale gelmiştir ve pembe, turuncu dahil olmak üzere farklı renk tonları da gökyüzündeki yerini almıştır. İşte böyle bir ana denk gelenler, kuzey ışıkları denen bu muteber çekiciliğe dokunma şansına sahip olan kişilerdir.

Gökyüzünü harika bir sanat eserine dönüştüren ve bir Rönesans tablosuna bakıyormuş izlenimi veren bu ışıklar, Aurora Borealis olarak bilinir. Ancak bu isim, fevkalade olan bu ışık demetinin kuzeye özgü olan adıdır. Renklerden oluşan bu senfoni ekvatorun güneyinde de görülür ve güney yarı kürede görülen versiyonuna ise Aurora Australis denir. Kutup ışıkları gibi bir terimle de hafızalara kazınan kuzey ışıkları, ne yazık ki herdem gökyüzünde bulunmaz. Önemli hale gelmesinin birinci sebeplerinden biri belki de budur. En görkemli hallerine 11 yılda bir rastlanır.

Kuzey Işıkları Nasıl Oluşur?

Kuzey ışıklarının en ilgi çekici hali gece vakti hasıl olur. Çünkü ışık perdeleri, ihtişamını karanlıkta daha iyi gösterir. Şimdi bu büyüleyici, istisnai ve orijinal atmosferin nasıl oluştuğundan bahsedelim:

Öncelikle sonsuz karanlıkta salınan gök cisimlerinin bulunduğu yere doğru bir yolculuğa çıkalım: Evet güneş sisteminden bahsediyoruz. Bu uçsuz bucaksız ortamın merkezinde her gün bize kendine gösteren son derece hayati öneme sahip olan bir yıldız bulunuyor: Parlak olan bu yıldız güneşten başkası değil.

Bu devasa yıldız, dönme hareketine devam ettikçe önemli değişimler gözlenir. Bu değişimler bahsettiğimiz devasa yıldızı içine alan jeomanyetik alanında gerçekleşir. Bu arada güneşin tek bir tane değil de birçok jeomanyetik alanı olduğunu ifade edelim.  Bu alanların her biri bükülür, bozulur ve geçmişteki halini muhafaza edemez. Daha sonra bu manyetik alanlar bir ilişki içine girer ve bu esnada büyük bir enerji açığa çıkar.

Aurora Borealis Kuzey Işıkları

Sonraki aşama ise ilişkiye giren bu boyutların büyük bir patlamaya sahne olmasıdır. Patladıktan sonra astronomik bir yapılanma olarak tabir edilen “güneş lekeleri” meydana gelir. Bu lekeler öylesine büyüktür ki yer küremizin rahatlıkla çevreleyebilir; hem de birkaç defa…

kuzey ışıkları

Sıcaklık, güneşin merkezinde 27 milyon fahrenhayttır. Bu sıcaklık 15 milyon santigrat dereceye karşılık gelir. Güneş yüzeyindeki sıcaklıkta değişim olduğu zaman güneşte farklı hareketlenmeler gözlenir; kaynama, kabarma vb… Bunun üzerine devasa yıldımızdaki yüklü olan partiküller, güneşteki yapılanma olan leke alanlarından uzaklaşır. Bunun sonucunda da plazma partikül -diğer bir deyişle- parçacıklarını uzaya doğru savurur. Savrulan bu parçacıklar, bir gaz bulutu teşekkül eder; bir dalga haline ortaya çıkan bu gaz bulutu güneş rüzgarı kavramının ta kendisidir. Sarı yıldızın yarattığı bu rüzgarlar, dünyamıza ortalama 1,5 – 2 gün içinde ulaşır.

Kuzey Işıkları Nasıl Oluşur Kısaca

İşte kuzey ışıkları nasıl oluşur sorusuna bu şekilde cevap verebiliriz:  Savrulan partiküller veya güneşin yarattığı iyonize gaz olan hava akımı, dünyamızdan görülen ve ismi Aurora Borealis olan görkemli ışık perdelerini yaratır. Ancak dünyamızın da bu ışık demetinin oluşumunda önemli bir katkısı vardır.

İlginizi Çekebilir: Peri Bacaları: Gerçeküstü Jeolojik Oluşum

Üzerinde yaşadığımız dünya sürekli olarak geleceğimiz için tehlikeli bir durum yaratan radyasyon ve manyetik dalgalara maruz kalır. Bu elektromıknatıssal dalgalar, uzaydan gelen zararlı ışınımlardır. Buna ek olarak dünyamız güneşten gelen zararlı ışınları önleyici tedbirler de geliştirmiştir. Gezegenimizin katmanları zararlı parçacık ve ışınları önleme adına özverili bir çaba harcar.

Güneş ve uzaydan savrulan yüklü atomik nesneler milyonlarca kilometre hızla dünyamıza doğru seyahate çıkar. Dünyamızın mıknatıssal koruma alanı ise bu parçacık ve ışınları element ve atomlar ile karşılar. Dolayısıyla parçacıklar dünyamızdaki oksijen ve azot gibi elementlerle karışır ve kuzey işiklari isimli doğal fenomen meydana gelir.

Kuzey Işıkları Ne zaman Görülebilir?

Yılın ilk 3 ayı bu astronomik olayı deneyimlemek için en popüler aylar olarak biliniyor. Buna ek olarak Eylül ve Ekim gibi sonbaharın ilk iki ayı da kuzey ışıklarını görmek için tercih edilen diğer aylardır.

Kuzey işiklari ile ilgili bilinmesi gereken önemli konulardan biri de şudur: Işık huzmelerini ortaya çıkaran aktiviteler yaklaşık 130 ayda bir oluşur. Dolayısıyla kuzey ışıkları, en görkemli halini 11 yılda bir gözler önüne serer. Ancak bu demek değil ki ışık huzmeleri sadece her 11 yılda bir ortaya çıkar… Bu mustesna olayı her yıl görmek mümkündür ancak en yoğun hali 11 yılda bir görülebilir.

Uzmanlara göre güneş 2017 yılında yeni bir döngüye girdi ve 2017’den sonra en yoğun halini görmek için yaklaşık 11 yıl geçmesi gerekiyor. Bir diğer görüş ise 2013 senesini güneş’in yeni bir dinamik devreye adım attığı yıl olarak kabul ediyor.

Kuzey Işıkları Doğal Işık Kaynağı Mıdır?

Kuzey ışıkları nasıl oluşur başlığına geri dönecek olursak, bu ışık huzmelerinin doğal ışık kaynağı olduğunu ifade edebiliriz. Peki ya kuzey ışıkları ile ilişkili renkler nasıl açığa çıkıyor? Şimdi kısaca bu konu hakkında bahsedelim:

Çokça yeşil ve turuncu.. biraz sarı ve beyaz.. hatırı sayılır oranda da daha farklı renkler… Kuzey ışıklarına ait renk paletlerine baktığımızda bu renkler ile karşılaşırız. Yüklü partiküller dünyamızdaki kimyasal elementler (oksijen) ile ilişki kurduğunda sarı ve yeşil renklerin ortaya çıktığı söylenir. Renklerin oluşumları ile ilgili bilim insanlarının araştırmalarına dayanarak da şunu söyleyebiliriz: parçacıkların azot ile temas etmesi suretiyle bu ışık hüzmesinin orijinal tonlar ortaya çıkar.

İlginizi Çekebilir: Cennet – Cehennem Mağarası: Gizemli Doğal Anıt

Kutup Işıkları ve Renkler

Buna ek olarak element ve etkileşimlerin türüne göre de renklerde değişim meydana gelir. Örneğin atomik azot, ortaya çıkan manyetik bileşenler ile birleştiğinde ortaya çıkan renk genellikle mavidir; moleküler azot birleşmeye girdiğinde ise vuku bulan rengin görünürlüğü mor tonlarındadır. Renklerin niteliğini etkileyen faktörlerden bir diğeri de yüksekliktir. Yerden yüksekliği 60 ve 90 kilometre olan bir bölgede teşekkül eden ışıkların rengi mor ve mavidir. Işıkların ortaya çıktığı alanın yerden uzaklığı arttıkça renkler kırmızı, yeşil ve turuncuya dönüşür. Eğer güneş patlamalarında açığa çıkan enerji ve savrulan parçacıkların kuvveti fazlaysa gökyüzündeki ışıkların renk tonu sıklıkla değişir.

Kuzey Işıkları Hangi Ülkede? Nerede Görülür?

Peki kuzey isiklari nerededir? Hangi ülkede görülebilir? Öncelikle kuzey ışıklarının gezegenimizin uç noktaları olan kutup bölgelerine yakın ülkelerde oluştuğunu yeniden hatırlatalım. Kuzey ışıkları, her iki kutup bölgesinde de elipsi andıran düzensiz ve muhtelif desenler açığa çıkarır. Bu konuda en şanslı olan ülkeler Kuzey Amerika ve İskandinav ülkeleridir. Çünkü bu ilüzyon en iyi bu ülkelerde kendini gösterir.

Kuzey Işıkları En İyi Nerede Görülür?

ABD’nin New Orleans eyaleti ile Kanada’nın Alaska eyaleti, Yukon, Nunavut başta olmak üzere kuzeybatı bölgeleri bu görsel şöleni deneyimlemek için en uygun yerler arasında gösterilir. Aynı zamanda Grönland ve İzlanda’nın güneyi ile Norveç ve Sibirya’nın kuzey kesimleri de bu doğal şov karşısında büyülenmek için en iyi yerler arasındadır. Bu resitali fark etmek için isveç ve Finlandiya gibi önemli ülkeleri de es geçmeyelim.

Güney yarımdaki kutup ışık huzmesi ise en iyi Antarktika kıtasında izlenir. Ancak burada yerleşim olmadığı için güney kutup ışıkları kuzeydeki kadar net bir şekilde görülemez.

Kuzey ışıkları nerede bulunur sorusuna dünyamıza ek olarak diğer gezegenleri de cevap olarak verebiliriz. Güneş sisteminde yer alan diğer gezegenler de tıpkı dünya gibi bu şova sahne olurlar. Kuzey ışıkları Uranüs, Neptün bu ışıkların müstesna bir şekilde salındığı diğer gök cisimleridir. Aynı zamanda Jupiter ve Saturn’de de dinamik bir şekilde aktif olduğuna dair kanıtlar mevcuttur. Bu gezegenler de tıpkı dünyamız gibi çeşitli gazlara ev sahipliği yaptığı için kutup ışıkları fenomenini meydana getirir.

Kaynak

1 yorum

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*