Astronomik Fenomen: Kuzey Işıkları Nedir Nasıl Oluşur?

Kuzey ışıkları… Hayranlık uyandıran doğal bir fenomen… Bu fenomeni, dünyanın atmosferine giren ve güneşten gelen ışınların çarpışmaları sonucunda ortaya çıkan bir doğa olayı olarak yorumlayabiliriz. Peki, Aurora Borealis adıyla da bilinen bu görkemli doğal fenomene sebep olan ne?

Kuzey Işıkları Nedir?

Bazı zamanlarda kuzey ve güney yarım küreye yakın ülkelerde yaşayanlar gökyüzüne baktıklarında görsel bir şölene tanık olurlar. Soluk yeşil renkli çizgiler belirmiştir ve pembe, turuncu dahil olmak üzere farklı renk tonları da gökyüzündeki yerini almıştır. İşte böyle bir ana denk gelenler, kuzey ışıklarını görme şansına sahip olan kişilerdir.

Gökyüzünü harika bir sanat eserine dönüştüren ve bir Rönesans tablosuna bakıyormuş izlenimi veren bu ışıklar, Aurora Borealis olarak bilinir. Ancak bu isim, ışık hüzmesinin kuzey yarım küredeki adıdır. Renk cümbüşünün güney yarım kürede görülen versiyonuna ise Aurora Australis denir. Kutup ışıkları olarak da bilinen kuzey ışıkları, her zaman ortaya çıkmaz. Önemli hale gelmesinin birinci sebeplerinden biri belki de budur. En görkemli hallerine 11 yılda bir rastlanır.

Kuzey Işıkları Nasıl Oluşur?

Kuzey ışıklarının en ilgi çekici hali geceleri ortaya çıkar. Çünkü ışık perdeleri, ihtişamını karanlıkta daha iyi gösterir. Şimdi bu büyüleyici atmosferin nasıl oluştuğundan bahsedelim:

Güneş sistemimizin merkezinde, gezegenimizde yaşamını sürdüren sarı bir yıldız vardır: GÜNEŞ… Ana yıldızımız kendi ekseninde döndükçe güneşin manyetik alanları bükülür ve yapısında değişimler gözlenir. Manyetik alanlar etkileşime girdiğinde büyük bir enerji açığa çıkar. Bu alanlar daha sonra patlar ve astronomik bir yapılanma olarak tabir edilen “güneş lekeleri” meydana gelir. Genellikle çiftler halinde ortaya çıkan bu lekeler, dünya boyutunun birkaç katı kadar büyük olabilir.

kuzey ışıkları

Sıcaklık, güneşin merkezinde 27 milyon fahrenhayttır. Bu sıcaklık 15 milyon santigrat dereceye karşılık gelir. Güneş yüzeyindeki sıcaklıkta değişim olduğu zaman güneşte farklı hareketlenmeler gözlenir; kaynama, kabarma vb… Bunun üzerine güneşte yüklü olan parçacıklar, güneş lekesi bölgelerinden uzaklaşır. Bunun sonucunda da plazma parçacıklarını uzaya doğru savurur. Savrulan bu parçacıklar, güneş rüzgarı olarak bilinir. Güneş rüzgarları, dünyamıza ortalama 40 saat gibi bir zaman diliminde ulaşır.

İşte kuzey ışıkları nasıl oluşur sorusuna bu şekilde cevap verebiliriz:  Savrulan parçacıklar veya güneş rüzgarları, dünyamızdan görülen ve Aurora Borealis adıyla bilinen göz kamaştırıcı ışık huzmelerini yaratır. Ancak dünyamızın da bu ışık huzmelerinin oluşumunda önemli bir katkısı vardır.

İlginizi Çekebilir: Peri Bacaları: Gerçeküstü Jeolojik Oluşum

Üzerinde yaşadığımız dünya sürekli olarak geleceğimizi tehdit eden radyasyon ve manyetik dalgalara maruz kalır. Bu elektromanyetik dalgalar, uzaydan gelen zararlı ışınımlardır. Buna ek olarak dünyamız güneşten gelen zararlı ışınları önleyici tedbirler de geliştirmiştir. Gezegenimizin katmanları zararlı parçacık ve ışınları önleme adına yoğun tepkiler verir.

Güneş ve uzaydan savrulan parçacıklar milyonlarca kilometre hızla dünyamıza doğru hareket eder. Dünyamızın manyetik kalkanı ise bu parçacık ve ışınları element ve atomlar ile karşılar. Dolayısıyla parçacıklar dünyamızdaki oksijen ve azot gibi elementlerle karışır ve kuzey işiklari isimli doğal fenomen meydana gelir.

Kuzey Işıkları Ne zaman Görülebilir?

Ocak, Şubat ve Mart ayları, kuzey ışıklarını görmek için en popüler aylar olarak biliniyor. Buna ek olarak Eylül ve Ekim ayları da kuzey ışıklarını görmek için tercih edilen diğer aylardır.

Kuzey işiklari ile ilgili bilinmesi gereken önemli konulardan biri şudur: Işık huzmelerini ortaya çıkaran aktiviteler 11 yılda bir gerçekleşir. Dolayısıyla kuzey ışıkları, en görkemli halini 11 yılda bir gözler önüne serer. Ancak bu demek değil ki kuzey ışıkları sadece her 11 yılda bir ortaya çıkar… Bu ışık huzmelerini her yıl görmek mümkün ancak en yoğun hali 11 yılda bir görülebiliyor.

Uzmanlara göre güneş 2017 yılında yeni bir döngüye girdi ve 2017’den sonra en yoğun halini görmek için yaklaşık 11 yıl geçmesi gerekiyor. Bir diğer görüş ise 2013 yılını güneşin yeni bir döngüye girdiği yıl olarak kabul ediyor.

Kuzey Işıkları Doğal Işık Kaynağı Mıdır?

Kuzey ışıkları nasıl oluşur başlığına geri dönecek olursak, bu ışık huzmelerinin doğal ışık kaynağı olduğunu ifade edebiliriz. Peki ya kuzey ışıkları ile ilişkili renkler nasıl açığa çıkıyor? Şimdi kısaca bu konu hakkında bahsedelim:

Yeşil, pembe, beyaz ve de sarı, mavi, kırmızı, mor ya da turuncu… Kuzey ışıklarına ait renk paletlerine baktığımızda bu renkler ile karşılaşırız. Parçacıklar dünyamızdaki kimyasal elementler (oksijen) ile etkileşime girdiğinde sarı ve yeşil renklerin ortaya çıktığı söylenir. Renklerin oluşumları ile ilgili bilim insanlarının araştırmalarına dayanarak da şunu söyleyebiliriz: parçacıkların azot ile etkileşimi girmesi sonucu kırmızı, mor ve mavi tonlar ortaya çıkar.

İlginizi Çekebilir: Cennet – Cehennem Mağarası: Gizemli Doğal Anıt

Buna ek olarak element ve etkileşimlerin türüne göre de renklerde değişim meydana gelir. Örneğin atomik azot, parçacıklar ile birleştiğinde ortaya çıkan renk genellikle mavidir; moleküler azot birleşmeye girdiğinde ise ortaya çıkan renk mordur. Renklerin niteliğini etkileyen faktörlerden bir diğeri de yüksekliktir. 60 ve 90 kilometrelik yükseklikte oluşan ışıkların rengi mor, menekşe ve mavidir. Işık hüzmesinin yüksekliği arttıkça renkler kırmızı, yeşil ve turuncuya dönüşür. Eğer güneş patlamalarında açığa çıkan enerji ve savrulan parçacıkların kuvveti fazlaysa gökyüzündeki ışıkların renk tonu sıklıkla değişir.

Kuzey Işıkları Hangi Ülkede? Nerede Görülür?

Peki kuzey isiklari nerededir? Hangi ülkede görülebilir? Öncelikle kuzey ışıklarının hem güney hem de kuzey kutup bölgelerine yakın ülkelerde görülebildiğini yeniden hatırlatalım. Kuzey ışıkları, her iki kutup bölgesinde de düzensiz oval şekiller oluşturur. En iyi görüldüğü bölgeler ise Kuzey Amerika ve İskandinav ülkeleridir.

İlginizi Çekebilir: Ölmenin Yasaklandığı Esrarengiz Kasaba

ABD’nin New Orleans eyaleti ile Kanada’nın Alaska eyaleti, Yukon, Nunavut başta olmak üzere kuzeybatı bölgeleri bu görsel şöleni deneyimlemek için en uygun yerler arasında gösterilir. Aynı zamanda Grönland ve İzlanda’nın güney bölgeleri ile Norveç ve Sibirya’nın kuzey kesimleri de bu doğal fenomeni gözlemlemek için en iyi yerler arasındadır. İsveç ve Finlandiya da en iyi gözlem noktaları arasında bulunmaktadır.

Güney yarımdaki kutup ışık huzmesi ise en iyi Antarktika kıtasında izlenir. Ancak burada yerleşim olmadığı için güney kutup ışıkları kuzeydeki kadar net bir şekilde görülemez.

Kuzey ışıkları nerede bulunur sorusuna dünyamıza ek olarak diğer gezegenleri de cevap olarak verebiliriz. Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün renkli ışık huzmelerinin görüldüğü diğer gezegenlerdir. Bu gezegenler de tıpkı dünyamız gibi çeşitli gazlara ev sahipliği yaptığı için kutup ışıkları fenomenini meydana getirir.

Kaynak

1 yorum

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*