Haftalık Günlük

Sirkadiyen Ritim Nedir?

Ne zaman uyuyacaksınız ve ne zaman uyanacaksınız? Karnınız ne zaman acıkacak? Tüm bu suallerin cevabı sirkadiyen ritim adıyla ifade edilen döngüsel süreçte yatar. Sirkadiyen ritim, gün içindeki biyolojik programınızı tayin eden bir prosestir. Circa kelimesinden türeyen bu ritim, beynin arka planında 24 saat çalışan bir iç saattir.

Sirkadiyen Ritim Nedir? Sirkadiyen Saat

Sirkadyen dizemler, beynin hipotalamus bölgesinde bulunan suprachiasmatic nükleus diye tanımlanan bir grup nöron olan bir ana saat aracılığıyla yönlendirilir. Bu ana saat, çevreden gelen ipuçlarını vücut için direktiflere çevirir. Örneğin, gözlerdeki reseptörler karanlığı algılar ve bu sinyali suprachiasmatik çekirdeğe iletir, bu da uykunun baş sorumlusu olma vazifesini üstlenen hormon melatonin üretimini uyarır.

Hayatın devamını sürdüren bu dizemler fiziksel, zihinsel ve davranışsal değişiklik yaratır; bir organizmanın ortamında öncelikle ışık ve zulmet ile tepkimeye girerler. Beynimiz bulunduğumuz mekansal düzleme göre sinyaller alır ve belirli hormonları aktive eder. Vücut sıcaklığını değiştirir, uyarmak veya uyutmak için metabolizmamızı düzenler. Dolayısıyla gün içindeki biyolojik etkinlikleri konsolide eden; sirkadyen ritmin ta kendisidir.

Sirkadiyen Ritim Biyolojik Saatle Aynı Şey Midir?

Hayır, iki nosyon müteradif değildir; fakat biri diğerini ihtiva eder. Biyolojik zamanın organizmaların metabolik işlemlerini tanzim eden doğal bir zamanlama cihazı işlevi gördüğünü belirtebiliriz. Sirkadiyen ritmi tekvin eden -oluşturan- ise biyolojik saatin kendisidir. Dolayısıyla bu konuda bahsi geçen ritmi hasıl eden biyolojik saatlerdir.

Sirkadiyen Döngüsü Nedir?

Sirkadiyen ritimler, canlıların çevrelerinde yaklaşan tadillere hazırlanmasına olanak tanıyan bir süreçtir. Bu dizemler, tüm canlılar için evrimsel gelişim dönemlerinden günümüze kadar önemli bir role sahip olmuştur. Günlük davranışsal ve zihinsel değişimlerin mimari olan bu ritimsel süreç, yaşambilimsel gereksinimlerin karşılanmasına hizmet eder.

Sirkadiyen Nedir?

Vücudunuzun çeşitli aktivitelerinin ve işlevlerinin zamanlamasını kontrol eden biyolojik saatiniz sizin sirkadiyen saatinizdir. Ne zaman uyuyup uyanmanızı tayin eden bu iç mekanizma, her 24 saatte bir değişir. Sirkadiyen ritminizin kontrolü, DNA’daki sirkadiyen saat genleri (nükleotid dizisi) olarak lanse edilen genlerin bir fonksiyonudur.

Sirkadiyen Ritim Hipotalamus

Vücudun her yerindeki sirkadiyen saatler ekseriyetle hipotalamusun suprachiasmatic nucleus (SCN) etkisiyle senkronize edilirler. Fakat araştırmalar diğer hipotalamik çekirdeklerdeki ritmikliğin uyku-uyanma döngüsü ve günlük besin alımı gibi fizyolojik ritimlerin kritik bir düzenleyicisi olduğunu kanıtlamışlardır. Hipotalamusta ana saatin düzgün işleyişini sınırlayan, bunama veya travmatik beyin hasarı gibi beyni etkileyen koşullarla bağlantılıdır.

Sirkadiyen Ritim Hormonu

Melatonin, sirkadiyen nosyonunun senkronizasyonunda mühim bir hormondur. Vücuttaki biyolojik ve fizyolojik kodifikasyonda yer alan bu hormon, insan biyoritminde de (sirkadiyenik ritim) etkilidir. Bu mühim hormonun yegane vazifesi biyolojik zamanı muhafaza etmek ve vücut ritmini tertiplemektir.

Sirkadiyen Ritim Bozukluğu Nedir?

Sirkadiyen ritim sorunu, uyku-uyanma döngünüz çevrenizle uyumlu hizalanmadığında ve günlük aktivitelerinize müdahale ettiğinde vuku bulan problemlerdir. Uyku düzeninizdeki aksaklıklar geçici olabilir ve uyku alışkanlıklarınız, işiniz veya seyahatiniz gibi dış faktörlerden kaynaklanabilir. Veya bir sirkadiyen ritim aksamalarının nedeni yaşınız, genleriniz veya tıbbi geçmiş gibi belirleyicilerden de kaynaklanır. Gündüzleri yoğun uykululuk, uykusuzluk, yorgunluk, azalmış uyanıklık, hafıza ve yargıda bulunma sorunları bu marazın semptomlarıdır.

Sirkadiyen Ritim Bozulursa Ne Olur?

Hasar görmesi ve arızalanması halinde ciddi patojenik durumlar zuhur edebilir. İnsomnia ve halsizlik ile başlayan rahatsız edici süreç, gün geçtikçe daha mühim sorunları ibraz edebilir. Örneğin depresyon ve iki uçlu duygudurum dejenerasyonu bu ritmin aksaması halinde tedricen belirebilecek rahatsızlıklardan bazılarıdır. Bununla birlikte obozite ve diyabet risklerini de maksimize ettiğini ifade etmek mümkündür.

Günümüzde bu ritmin aksamasını tetikleyen ana unsur, ekseriyetle kişilerin iş ve profesyonel hayatıdır. Örneğin;

bu rahatsızlık ile karşılaşma ihtimali yüksek olan bireylerdir. Fakat sıradan yaşam deneyimlerimizin herhangi bir anında da sirkadiyen ritmin sık sık hasar gördüğüne de tanıklık edebiliriz. Örneğin gece vakti değil de gündüz uyuyanlar ya da uyku vaktini es geçip sabaha kadar tv/pc karşısında oturanlarda da hafif dozda bir sirkadien ritim problemi görülebilir. Bununla birlikte gerginlik, elem ve alınan ilaçlar da bu döngünün değişmesine ve patojenik sendromlara sebebiyet verebilir.

Sirkadiyen Ritim Nasıl Ölçülür?

Ritim bozukluğuna dair tanı koymak için doktorunuza başvurup uyku aksaklıklarınız hakkında bilgi vermelisiniz. Doktorunuz; uyku testleri yapabilir ve kanınızdaki veya tükürüğünüzdeki belirli hormon seviyelerini test edebilir. Daha detaylı ölçüm işlemleri aşağıdaki safhaların tamamlanmasıyla gerçekleşir:

Opal Taşı Nedir, Ne İşe Yarar?

Sirkadiyen Ritim Düzenleme

Bu ritmin kodifikasyonunu tertip etmek ve murakabe etmek – denetlemek – için birçok aktivite var. Örneğin;

bu döngüyü muhafaza altına alarak negatif tesirlerinden sakınmak için salık verilenler arasındadır. Aynı zamanda gece uyku öncesi televizyon ve pc’den ayrı kalıp bir şeyler okumak ya da meditasyon yapmak da sirkadiyen ritmin korunması için önerilmektedir. 

Exit mobile version