Tektonik Göller Nasıl Oluşur, Tektonik Göller Özellikleri
Çeşitli coğrafyalarda sıklıkla denk geldiğimiz göller, oluşumları sebebiyle merak uyandıran coğrafi yapılardır. Bu yazıda tektonik göllerden ve nasıl oluştuklarına dair birtakım bilgilerden bahsedeceğiz. Ancak tektonik göller konusundan önce oluşumlarına göre göl çeşitleri nelerdir konumuzu inceleyebilirsiniz.
İçindekiler
Tektonizma, volkanizma ve heyelanların oluşturduğu havzalar veya litosferin hareketi, devasa havzaları oluşturmuştur. Miyosen dönemdeki engin, yumuşak yer hareketleri, Güney Asya ve Güneydoğu Avrupa’da bir iç denizin oluşumunu sağladı. Paleojen ve Neojen devresi boyunca (65 ila 2 milyon yıl eski) çok çeşitli tuzluluk oranlarıyla karakterize edilen alt havzalar meydana geldi. Bu hareketler, okyanuslarla ilişkiyi yeniden başlattı ve su düzeylerinde önemli farklılıklar olduğuna dair kanıtlar vardır. Bu iç su yığınlarının kalıntılarından biri de Hazar ve Aral Denizi’dir. Bir zamanlar bu büyük iç havzanın bir parçası olan Karadeniz, şimdi okyanuslarla doğrudan ilişki halindedir. Bazı pozisyonlarda yüksek arazi sahaları, sonunda göl havzalarını yaratan çöküntüler barındırır. Florida’daki Okeechobee Gölü, okyanus tabanının yükselmesiyle bahsettiğimiz gibi oluşan bir havzadır.
İlginizi Çekebilir:📢Havza Nedir?
Tektonik hareket, göl havzaları teşekkül edecek ölçüde doğal arazi drenaj hareketlerine sahiptir. Dünyadaki tektonik göl örneklerine aşağıdaki gölleri gösterebiliriz:
Deprem hareketleri sebebiyle araziler çukurlaşır ve bu çukurlaşmalar tektonik göllerin evriminde ve oluşumunda büyük bir rol oynar.
Tektonik olayların sonucunda vadilerin barajlanması, birkaç göl havzası oluşumunun nedenidir. Ancak birçok göl havzasının ortaya çıkmasındaki sorumluluk, yeryüzündeki faylanma hareketleridir.
Dünyanın en derin gölleri olan Baykal Gölü ve Tanganika Gölü, grabenlerin oluşturduğu havzaları işgal eder. (aşağı düşmüş faylı bloklar) Bu göller, diğer graben gölleri -özellikle Doğu Afrika göllerini ve Kızıldeniz’i- içerir. Doğu Afrika Rift Sistemi dahilindeki diğer graben göller gibi en eski modern göller arasındadır.
Volkanik aktiviteden oluşan havzalar da makro bir çeşitliliğe sahiptir. Volkanik maddelerin/özdeklerin yüzeyin altından yayılması hem patlayıcı hem de sakin bir etki yaratabilir. Bu etkinlik aralığı ve dahil olabilecek madde türlerinin çeşitliliği, farklı havza türlerini üretmektedir.
Geniş bir kategori, gerçek volkan yanardağ ağzı veya kalıntılarını içerir. Krater gölleri tamamen değiştirilmemiş cüruf konileri işgal edebilir, ancak bunlar nadirdir. Tektonik göl örneklerini aşağıdaki gibi tanımlayabiliriz:
Magma odalarının çökmesi ve kalderaların/büyük yüzey kraterlerinin olgunlaşması, göl havzalarının oluşmasını sağlar. Oregon Krater Gölü, büyük bir derinliğe sahip olan ve etrafını saran yüksek bir çember sergileyen tipik bir örnektir. Haftalık Günlük sitemizdeki yazımızın devamında tektonik göllerin oluşum nedenleri hakkında bilgi vermeye devam edelim.
Tektonik göller konusunda önemli verilerden biri olan kaldera havzaları aşağıdaki gibi oluşur:
Sumatra’daki Toba Gölü’nü içeren dünyanın en büyük kalderası, volkan hareketleriyle oluşmuştur. Toba Gölü havzası, Sumatra’nın Barış Dağları’nın uzunluğu boyunca fay kuşağında yer almaktadır. Gaz basıncı altında büyük bir lav püskürmesi, magma rezervuarını çökerterek gölü üreten suyla dolu bir çöküntü oluşturmuştur. Yenilenen volkanik hareket merkezde bir ada yarattı ancak ikinci bir çöküş onu ikiye böldü. Bir başka tektonik aktivite ise, gölün yapısını daha da değiştirdi.
İlginizi Çekebilir:📢Akarsu Aşındırma Şekilleri
Göl havzaları, volkanik çatlaklardan veya kraterlerden yayılan lav hareketlerinden de kaynaklanır. İzlanda’daki Myvatyn Gölü, büyük bir lav akıntısının iç kısmının çökmesinden kaynaklanan bir havzada oluşmuştur. Diğer havzalar da volkanik barajlar aracılığıyla oluşmuştur. Bu bir lav akışının mevcut drenaj modelini kesintiye uğrattığı durumlarda olur.
Göl havzaları, bir drenaj enkazının heyelanlar ile tıkanmasının ardından da şekillenebilir. Gölün baraj malzemeleri üzerindeki aşındırıcı etkisinden dolayı bu şekillerin geçici olabileceğini söyleyebiliriz. Pamirs’deki Sārez Gölü sabittir ve bir kayanın kaymasıyla barajda tutulur.
Ülkemizin çeşitli yerlerinde bulunan göllerden bir kısmı bu tür göller sınıfına girer. Tuz, Sapanca ve İznik gölleri Türkiye’de tektonik göller örnekleri arasındadır. Bunlara ek olarak yurdumuzdaki diğer tektonik gölleri aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:
Baharın gelişiyle birlikte doğa, en güzel şiirini sakura çiçekleriyle yazar. Pembe ve beyazın narin dokunuşuyla süslenen ağaçlar, zamansız bir güzelliğin…
Kahve, dünyanın dört bir yanında farklı şekillerde tüketilen, kültürlere özgü geleneklerle zenginleşmiş bir içecektir. Kahvenin hazırlanışı, içimi ve sunumu bazı…
Ramazan ayı, ruhen ve bedenen arınmanın yanı sıra günlük yaşamda da bir düzen kurmayı gerektiriyor. Çünkü oruç tutarken enerji seviyesini…
Modern tarımın en önemli araçlarından biri olan pestisitler, bitkileri zararlılardan korumak amacıyla yaygın şekilde kullanılır. Ancak bu kimyasalların faydaları kadar…
Restoranların günümüzde hızlı ve verimli hizmet sunabilmesi için teknolojiyi kullanmaları gerekmektedir. Bu bağlamda, paket servis programları restoranların sipariş yönetimini kolaylaştırmakta…
ABD Çevre Koruma Ajansı'na (EPA) göre, pestisit herhangi bir zararlıyı önlemek, yok etmek, kovmak veya hafifletmek için tasarlanmış herhangi bir…
Bu web sitesi çerezleri kullanır