Devalüasyon, bir ülkenin yerel para değerinin bir yabancı paranın değerine veya standarda göre değer kaybetmesidir. Sabit bir döviz kuru kullanan birçok ülke, arz ve talebi kontrol etmek için bir para politikası aracı olarak devalüasyonu kullanır. Şimdi devalüasyon nedir konusunu detaylı bir şekilde incelemeden önce bu olgunun kısa bir tanımını yapalım.
İçindekiler
Devalüasyon Nedir Kısaca?
Devalüasyon, bir para biriminin değerinin diğer para birimlerine göre azalmasıdır. Bu işlem, devletler ve hükümetlerin bilinçli bir tercihidir.
Devalüasyon Ne İşe Yarar?
Serbestçe işlem gören para birimlerinin değişim değerlerini belirleyen faktör piyasa hareketidir. Bununla birlikte, piyasa hareketine müdahale eden hükumetler, zaman zaman para değerini fiyat yoluyla manipüle ederler. Hükumetler devalüasyonda devalüe olmuş para birimi cinsinden fiyatları yükseltirler. Bunun nedeni bir ülkedeki ithalata yönelik iç talebi azaltmak ve yabancı para birimi cinsinden fiyatları düşürmektir. Çünkü esas amaç, ülkenin ihracatına yönelik dış talebi artırma isteğidir. Bu nedenle devalüasyon, ödemeler dengesi açığını düzeltmeye yardımcı olur. Bazen de devlet bütçesinin ekonomik olarak ayarlanması için kısa vadeli bir temel sağlayabilir.
Bir Ülke Neden Devalüasyon Yapar?
Ülkeler, ihracatı artırmak için belli dönemlerde devalüasyonu bir araç olarak kullanmışlardır. Devalüasyon, çoğunlukla ekonomisi ithalata dayanan ülkelerin kullandığı bir yöntemdir. İthalat ile ayakta kalan ekonomiler, ticaret açıklarını azaltmak ve devlet borcu üzerindeki faiz ödemelerinin maliyetini düşürmek için devalüasyonu kullanırlar.
Devalüasyon Neden Yapılır?
Ülkelerin para birimlerini devalüe etmelerinin temel nedeni ticaret dengesizliklerinden kaynaklanmaktadır. Bir ülke devalüasyonu kullanarak ihracat maliyetlerini azaltma başarısı gösterebilir. Bu da o ülkeyi küresel ölçekte rekabetçi hale getirir. Devalüasyon aynı zamanda ithalatın maliyetini artırdığı için yerli tüketicilerin davranışlarını da değiştirir. Yerli tüketiciler, yüksek maliyetli olduğu için yabancı işletmelerden ürün satın almaya istekli olmazlar. Bunun yerine yurt içinde daha düşük bir fiyatla mal ürün veya hizmet satın almaya yönelirler.
İlginizi Çekebilir:📢Dolarizasyon Nedir?
Devalüasyon Olunca Ne Olur?
Yerli tüketici pahalılık nedeniyle yabancı işletmelerden değil de daha ucuza satın almak için yerli işletmeleri tercih eder. Bu ekonomik gidişat, iç harcamalardaki artışı besler ve para dolaşımının yerel piyasada kalmasını teşvik eder. Aynı şekilde firmalar da dövizin yükselişinden dolayı yüksek maliyet nedeniyle ithalatı azaltıp kendi kaynaklarıyla üretimi yönelirler. Dolayısıyla devalüasyon yerli üretimi ve paranın ülke içinde kalmasını desteklediği için ekonomideki ticaret açığı azalır. Bu nedenle devalüasyon yüksek gelir getiren ihracat ve düşük ithalat oranları dış ticaret açığını engeller.
Fakat devalüasyonun olumsuz etkilerine dikkat etmek gerekir. Zira ülkelerdeki kontrolsüz kur yükselişini ve ekonomik krizi körükleyebilir. Devalüasyon kontrol altına alınamazsa ülke ekonomisinde belirsizlik baş gösterir. Aynı zamanda rakip ülkeler arasında sık sık gerilim yaşanma ihtimali yükselir. Para birimindeki devalüasyon nedeniyle daha yüksek ihracat, toplam talebi artırır ve bu da enflasyonu yükseltir. Enflasyon, tedarikçilerin daha yüksek ithalat fiyatları ile mücadele etmelerine neden olur. Bunun sonucu olarak üreticiler maliyet fiyatlarını ve dolayısıyla piyasa fiyatlarını artırırlar. Böylece alım gücünün azalmasıyla durgun bir ekonomiye ve zorlu bir iktisadi hayata zemin hazırlanır.
Devalüasyon Ne Demek?
Hükümetler, ekonomiyi kötüleştiren büyük çaplı dış borçlara sahiplerse devalüasyonu teşvik ederler. Çünkü ülkenin ulusal para biriminin değeri düşerse dış borç ödemelerini zamanla daha ucuz hale getirmiş olurlar. Örneğin bir ülkenin mevcut borcuna her ay 4 milyon dolar faiz borcu ödediğini farz edelim. Bu ülke kendi parasını devalüe ederse nominal faiz ödemelerini düşürür. Örneğin, para birimi %50 devalüe edilirse, dolar cinsinden faiz ödemeleri sadece 2 milyon dolar olacaktır. Fakat böyle bir taktik, farklı bir para biriminde ihraç edilen tahvillerle çalışmayacaktır. Çünkü yerel paradaki devalüasyon olgusu, nihayetinde dış borcun ödenmesinin maliyetini artıracaktır.
Devalüasyon Tersi Nedir?
Devalüasyon olgusunun tam tersi revalüasyondur. Devalüasyonda bir ülkenin yerel parası kasıtlı olarak yabancı paralara karşı kasıtlı olarak değer kaybettirilir. Revalüasyon ise bir ülkenin yerel parasının güçlü ülkelerin paralarına -yani dövize- karşı değer kazanmasını ifade eder. Her ikisi de yerel paranın yabancı paralara göre dalgalanması anlamına gelir. Bu da ülkenin dış pazardaki rekabetini olumsuz anlamda etkilemektedir.
İlginizi Çekebilir:📢Stagflasyon Nedir ve Etkileri Nelerdir?
Türkiye Devalüasyon Tarihleri
Kaynaklara göre Türkiye Cumhuriyeti tarihinde 6 farklı devalüasyon dönemi olmuştur.
- 1946: Türk Lirasının değeri %40 azaldı.
- 1958: Türk Lirasının değeri %220 azaldı.
- 1970’li yıllar: Türk Lirası %70 değer kaybetti.
- 1980’li yıllar: Türk Lirasının değer kaybı oldukça fazlaydı ve doların 191 TL’ye kadar yükseldiği bir dönemdi.
- 1994: Türk Lirası %38 değer kaybetti.
- 2001: Dalgalı kur rejimine geçiş ile TL’nin devalüe edildiği bir başka yıl olarak kaynaklarda yer almaktadır.
Türkiye’de Devalüasyon 2021
23 Kasım 2021 günü yaşanan kur atağı, Türkiye devalüasyona mı geçti sorusunu sormamıza neden olmuştur. Ekonomist Mahfi Eğilmez‘e göre 2021 Eylül’den itibaren Türkiye’de yaşanan kur artışı devalüasyon değil, dalgalı kur politikasıdır. Ancak 23 Kasım 2021’de yaşanan kur artışı sonrası Mahfi Eğilmez, Türkiye’nin devalüasyon yaptığını resmi web adresinde ve twitter hesabından dile getirmiştir. İlgili yazıyı Hükümetin Yeni Ekonomi Politikası linkinden okuyabilirsiniz.
Mahfi Eğilmez’in yanı sıra Çetin Ünsalan ve Atilla Yeşilada gibi ekonomistlere göre de Türkiye’nin 2021 yılı sonu politikasının devalüasyona yönelik olduğu yönündedir.
Devalüasyon Örnekleri
- Brezilya reali, 2011’den bu yana büyük ölçüde devalüe edildi ve değer kaybetti. Sonuç olarak, düşen ham petrol ve emtia fiyatlarının yanı sıra yolsuzluk gibi başka birçok sorunla da karşılaştı.
- Mısır Merkez Bankası, 2016’da potansiyel karaborsa faaliyetini azaltmak için Mısır sterlini değerini ABD dolarına göre %14 oranında düşürdü. Bu politika Mısır’daki karaborsa faaliyetlerini ve bu faaliyetlerin değerini önemli ölçüde azalttı.
- Çin, GSYİH’sini artırmak ve küresel ticarette baskın bir güç haline gelmek için devalüasyon uyguladı. Başkan Donald Trump ise buna karşılık olarak Çin mallarına bazı tarifeler ve vergiler uyguladı.
Devalüasyon Olursa Altın Ne Olur?
Son olarak altın ve devalüasyon arasındaki ilişkiden de bahsedelim. Devalüasyon, bir ülkenin yerel parasında değer kaybı yaşatırken altın ve gümüş cinsinden varlıkların değerlenmesine neden olur. Devalüasyon ile ülkenin yerel parası dışındaki diğer emtia, varlık ve değerli metal fiyatlarında artış gözlemleriz. Özetle devalüasyon olgusunun altına etkisi nedir sorusuna altın fiyatlarının yükselişe geçmesine neden olur yanıtını verebiliriz.
