Coğrafya

Karstik Göller ve Özellikleri

Karstik göller, yeraltı mağaralarının kireçtaşı, alçıtaşı ve dolomit gibi suda çözünür kayaçlarında çökelmesi neticesinde oluşur. Diğer adıyla Karstifikasyon olan bu süreç, 100 kilometrekarelik bir alanı kapsayabilir. Sığ göl yatakları genellikle çözünmez bir tortu tabakasıdır böylece su birikir ve göllerin oluşumuna yol açar. Karstik göllere ek olarak diğer göl çeşitlerine göz atmak istiyorsanız, oluşum türlerine göre göl çeşitleri yazımıza tıklayın.

Karstik Göllerde Hangi Taş Olur?

Uzmanlar, karstın, karbonat kayaçların (kireçtaşı ve velut bir gözeneklilik barındıran çözünür külteler) gelişmesi sonucu özel bir hidrolojik döngüye sahip bir arazi veya peyzaj olduğunu belirtmişlerdir. Başka bir şekilde belirtirsek, karst, ileri düzeyde akış ile biçimlenen kalkerden hasıl olan bir alan veya bölgedir. Bunun dışında havzalar, tümsekler, düzensiz kayalık tepeler ve yer altı akıntıları ve mağaraları da var.

Karstik Göller Nasıl Meydana Gelir?

Karst oluşum ve biçimleniş aşamaları aşağıdaki faktörlerden etkilenir:

  • çözünür kayalar
  • yağışlar
  • su sirkülasyon yüksekliğine maruz kalan kayalar
  • ısı veya toprak örtüsü

Bu faktörlerin her biri de arazi morfolojisini veya karstik manzarayı etkiler. Yüksek seviyelerde CaCO3 içeren kayalar kolaylıkla çözünürler; yüksek yağışlar endokarst ve/veya exokarst morfolojisini oluşturacaktır. Ekzokarstlar ise mağara şeklinde dolin, polye, karren ve endokarst görünümleridir.

Yukarıda bahsettiğimiz karst anlayışına göre karst gölü,

  • kireçtaşı alanında oluşan ve negatif bir arazi oluşturacak şekilde çözünmeye uğrayan veya
  • yerel alanın vasati yüzey alanının altında kalan bir göldür.

Küçük bir çapa sahip olan karst gölü, geniş bir çehresel çevresi ve çapı olan uvala ve/veya dolin olarak da adlandırılır.

📢İlginizi Çekebilir:↪️Tektonik Göller ve Özellikleri

Karstik Göl Özellikleri

Karst gölüne çok dikkat ederseniz, içeri ve dışarı görünür su akışı yoktur. Karst gölü suyu ekseriyetle küçülür, yeniden yükselir ve mevsimsel değişikliklere uğrar.

Ayrıca, mevsime ek olarak, karstik gölde su deşarjının varlığı veya yokluğu, göl yüzeyinin altında kalan karstik mağaraların varlığından kaynaklanmaktadır. Karst gölünden gelen su, yüzeyin altındaki bir su kaynağıyla dolar ve göl yüzeyinin altındaki sığ deliklerle kurur. Mevsimlik göller ismine sahip olmasının diğer nedeni de yer altı su kaynaklarının bir parçası olmasıdır. Göl yüzeyinin su kaynağından artan su hacmiyle rabıtalı olarak karstik göller, arazinin saf niteliklerini taşır.

Karstik Göllerde Hangi Kayaç Türü?

Karstik göllerin özelliklerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

  • Karbonat kayalar içerir ve kalker ağırlıklıdır.
  • Var olan toprak türleri terarosa şeklindedir.
  • Dokulu kildir ve orta kırmızımsı bir renge sahiptir.
  • Dolin ve/veya uvaladan biçimlenirler.
  • Sabit su tahliyesine sahiptir.
  • Su deposu görevi görür ve suyu çok temizdir.

Karstik Göller Nelerdir?

Karst alanları dünyada çeşitli coğrafyalara dağılmıştır ve karstik kültelerin aşınmasıyla oluşan farklı karstik göller bulunur. İşte evrenimizde var olan karst bölge göllerin bazı örnekleri:

  • Endonezya Yogyakarta Gunung Kidul Regency’deki Doline Gölü.
  • Endonezya Batı Papua Eyaleti Sorong yöresinde Ayamaru Gölü. Bu göl Jow, Semitu ve Yate gibi küçük göllerden oluşur. Göl, derinliği 6 metreye kadar çıkan vasati 980 hektarlık bir yöreye sahiptir.
  • Karst Harz Dağları’nın güneyinde Juessee ve Bauerngraben Gölleri ve Güney Almanya’daki Eichner Gölü
  • Afrika Namibya’daki Otjikoto Gölü.
  • Meksika Yucatan Yarımadası‘ndaki Der Cenote Sagrado Gölü.
  • Slovenya’daki Cerkinsko Jezero Gölü.
  • Limni Loannion Gölü veya Pamvotis Gölü ve Yunanistan’daki Limni Stymphalia Gölü.
  • İrlanda’daki Glenmaddy Gölü, Turloughmore Gölü ve Carran Turlough Gölü.

Karstik Göller Nerede Yaygın?

Dünyanın bazı bölgelerinde karstik göllerin varlığı da jeopark veya jeoturizm lokasyonlarından biridir. Çünkü karstik göl biçimlenişlerinin özellikleri ekseriyetle diğer göllerden farklıdır. Bu farklılık, karst yörelerinde bulunan karstik göllerin varlığıyla desteklenmektedir. Karstik göl tabanı sularındaki manzaralar, turistlerin ve araştırmacıların karsttaki biyolojik yaşamı gözlemlemeleri için cazibe merkezidir.

Örneğin, Sorong’daki Ayamaru Gölü’nde biyolojik çeşitlilik içinde tipik bir Papua balığı türü vardır. Göldeki endemik balıklardan biri de Rainbow Fish / Boanemani Melanotaenia balık türüdür. Endonezya’da bulunan karstik göllerde yörenin dik ve/veya dağınık karakteri sebebiyle endemik habitat çok gelişmemiştir.

Ek olarak, düzensiz deşarj ve su hacmi, karst tabanının geliştirilmesini veya dönüştürülmesini zorlaştırır. Ancak mümkünse karstik göllerin gelişimi karamba kullanılarak gölet veya balıkçılık göleti olarak kullanım imkanına sahiptir. Ayrıca da göl suyu kuvvetine sahip enerji santrallerine mesken olma özelliği taşır.

📢İlginizi Çekebilir:↪️Vadi Çeşitleri

Türkiye’deki Karstik Göller

Ülkemizde karst biçimleniş süreçlerinin tetiklediği farklı karstik göllere denk gelebiliriz. Yazımızda bahsettiğimiz göl tanımına uyan karstik nitelikli göllerden bazıları şunlardır:

Karstik Göller Türkiye’de Nerede?

Türkiye’deki karstik göllerin oluşması için en verimli araziler ekseriyetle Akdeniz ve İç Anadolu bölgelerindedir. Burdur ve Konya şehirlerimiz, bu biçimlenişte akla ilk gelen illerdir. Ek olarak karstik göllerin Akdeniz ve İç Anadolu’da daha çok konuşlandığını söyleyebiliriz.

Salda Gölü Karstik mi Tektonik mi?

Nasa‘nın da yakından ilgilendiği Salda Gölü, 184 metre derinliğiyle dünyanın en müstesna gölleri arasındadır. Nasa’nın gözü Salda Gölü’nde çünkü uzmanlar Salda Gölü’nün yapısının Mars’a benzediğini düşünüyorlar. Milyonlarca yıl önceki bulgulara dayanan bu benzerlik, Mars’taki hayata dair bilgiler sunabilir. Bu arada Salda Gölü’nün tektonikten ziyade karstik nitelikler taşıyan bir göl olduğunun altını çizelim.

karstik göller

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir