Vadi Nedir ├çe┼čitleri Nelerdir?

Vadiler, akan nehirler ve hareket eden buzullar taraf─▒ndan olu┼čturulmu┼č jeolojik yap─▒lard─▒r. Vadi, s├Âzl├╝k anlam─▒ ile kara k├╝tleleri (iki tane da─č) aras─▒nda kalm─▒┼č a┼ča─č─▒ya ├ž├Âkm├╝┼č olan bir co─črafi alan demektir. Vadi nedir sorusuna k─▒saca bu ┼čekilde cevap verebiliriz.

Vadi; yer├žekimi, su ve buzullar─▒n kuvvetleri g├╝c├╝yle ortaya getirilen ├žukur alanlard─▒r. Nehirler ve dereler, dik duvarl─▒ kenarlar─▒ oymak suretiyle vadi kesimlerini olu┼čturur. Vadiler, genel olarak V ve U bi├žimli g├Âr├╝n├╝m├╝yle kar┼č─▒m─▒za do─čal yap─▒lard─▒r. Nehrin e─čimi ÔÇô suyun hareketi- vadi yanlar─▒n─▒n dikli─čini ve vadi zemininin geni┼čli─čini belirler. ├ľrne─čin da─č vadileri, dikey duvarlara ve dar bir kanala sahip olma e─čilimindedir, ancak ovalarda, e─čimler s─▒─č ve kanal geni┼čtir. Sular denize do─čru yol ald─▒k├ža, k─▒vr─▒mlar─▒n d─▒┼č─▒ndan tortular─▒ s─▒y─▒rarak ve i├ž k─▒s─▒mlara d├Âkerek karadaki do─čal k─▒vr─▒mlara katk─▒da bulunurlar.

─░lginizi ├çekebilir: Ôľ║ G├Âl Nedir, Olu┼čumuna G├Âre ├çe┼čitleri Nelerdir?

Vadi Nedir ve Vadi ├çe┼čitleri

Akarsular─▒n hareketlerine, zeminin yap─▒s─▒na ve di─čer jeolojik hareketlere g├Âre farkl─▒ vadi t├╝rleri ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Vadi t├╝rleri ve olu┼čum ┼čekilleri a┼ča─č─▒daki gibidir:

1. Akarsu Vadileri

En ├žok kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒z vadi t├╝r├╝d├╝r. Yery├╝z├╝nde 6 farkl─▒ akarsu vadi t├╝r├╝ bulunmaktad─▒r.

  • ├çentik Vadi: Akarsular─▒n yer ald─▒─č─▒ co─črafi par├žan─▒n zeminine do─čru uygulad─▒─č─▒ y─▒pratma hareketi ile has─▒l olan vadi t├╝r├╝d├╝r. Da─čl─▒k co─črafi b├Âlgelerin tepe s─▒rtlar─▒nda meydana gelir ve V ┼čeklinde olur.
  • Bo─čaz Vadi: Bu vadinin literat├╝rde ge├žen bir di─čer ismi yarma’d─▒r. Akarsular─▒n s─▒rada─člar─▒ veya sert zeminleri yarmas─▒yla olu┼čur. En ├Ânemli ├Âzelliklerinden biri kenar e─čimlerinin son derece dik olmas─▒d─▒r ve genelde U ┼čeklinde g├Âr├╝n├╝rler. Da─člar─▒ birle┼čtirdi─či i├žin do─čal bir ge├žit vazifesi g├Âr├╝r. Bu bak─▒mdan tepeleri birbirine ba─člad─▒─č─▒ i├žin ├Ânemli yol g├╝zergah─▒d─▒r.
  • Asimetrik Vadi: Vadi kenarlar─▒n─▒ olu┼čturan kaya├žlar─▒n diren├ž farkl─▒l─▒─č─▒ndan dolay─▒ vuku bulan vadi t├╝r├╝d├╝r. Direnci az olan yama├ž daha h─▒zl─▒, direnci y├╝ksek olan yama├ž ise daha hafif y─▒pran─▒r. Bu nedenle asimetrik bir g├Âr├╝nt├╝ al─▒r.
  • Kanyon Vadi: ├çok h─▒zl─▒ bir ┼čekilde a┼č─▒nan ve y─▒pranan kat─▒ birikintilerin oldu─ču arazilerde kendine yer bulur. Sular─▒n dibe y─▒pratma kuvveti ile olu┼čur. Kanyon vadi nedir ve ├že┼čitleri nelerdir konusu hakk─▒nda ayr─▒nt─▒l─▒ bilgi almak i├žin t─▒klay─▒n.
  • Geni┼č Tabanl─▒ Vadi: Y├╝kseklik fark─▒ minimum seviyede oldu─ču i├žin b├Âlge i├žindeki su kuvveti her bir yana bask─▒ uygular. B├Âylece vadilerin zemini bolla┼č─▒r ve bu vadi t├╝r├╝ olu┼čur. Akarsular, taban─▒ geni┼č vadilerde bolca tortu biriktirir ve bereketli bir co─črafi alan yarat─▒r.
  • K├Âr Vadi: Su k├╝tlelerinin zemin alt─▒na s─▒zd─▒─č─▒ b├Âlgelerde olu┼čur. Akarsular, yerin alt─▒nda hareketine devam eder; ancak baz─▒ akarsular ak─▒┼č─▒na devam edemez. ├ç├╝nk├╝ vadi, kayal─▒k bir b├Âlgeyle biter. Bu y├╝zden akarsu, yolunun sonuna gelir. ├ç─▒kmaz sokaklara benzetildi─či i├žin k├Âr vadi ismiyle de an─▒l─▒r.
vadi nedir

2. Buzul Vadiler

─░ki farkl─▒ buzul vadi bulunmaktad─▒r. Tekne Vadi ve As─▒l─▒ Vadi, bu tarz vadi s─▒n─▒f─▒nda yer alan vadi ├že┼čitleridir.

  • Tekne Vadi: Kar ve buzun bir araya getirdi─či yery├╝z├╝ bi├žimleri ÔÇôbir di─čer deyi┼čle buzullar- da─člardan alt b├Âlgelere do─čru akar. Buzullar bu hareketini yaparken ge├žti─či b├Âlgelerin her taraf─▒n─▒ y─▒prat─▒r. A┼č─▒nd─▒rma ve y─▒pratma g├╝c├╝ nedeniyle vadinin tamam─▒ donmu┼č su par├žalar─▒ ile dolar. Bu vadi ├že┼čidi, bir tekne g├Âr├╝nt├╝s├╝ne benzedi─či i├žin tekne ad─▒yla da bilinir. Ayn─▒ zamanda U Vadi olarak da bilinmektedir.
  • As─▒l─▒ Vadi: Da─člardan alt b├Âlgelere inen vadilerdeki buz par├žalar─▒ her zaman dibe do─čru bir kuvvet g├Âstermeyebilir. Derin bir y─▒pratma/a┼č─▒nd─▒rma h─▒z─▒ ger├žekle┼čmedi─či anlarda olu┼čan bir vadi t├╝r├╝d├╝r. Vadi buzulu akarsu kolu arac─▒l─▒─č─▒yla olu┼čan as─▒l─▒ vadi, ┼čelaleler var eder.

3. Rift Vadileri

Levha tektoni─či gibi jeolojik bir etki ile olu┼čan vadi ├že┼čidine denir. Tektonik hareketlerin etkisiyle litosfer yap─▒s─▒nda k─▒r─▒lma ve ayr─▒lma gibi de─či┼čimler olur. Bu de─či┼čimlerin sonucunda ortaya ├ž─▒kan ├žukur b├Âlgelerde zamanla sular ├žo─čal─▒r ve su par├žac─▒klar─▒n─▒ in┼ča eder. Dolay─▒s─▒yla yap─▒sal jeoloji etki bi├žiminin (levha kuram─▒) tetikledi─či b├Âlgelerde olu┼čan akarsular taraf─▒ndan yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼č vadilere rift vadi denir. Rift vadiler, ayn─▒ zamanda g├Âl ve deniz olu┼čturma gibi y├╝ksek bir potansiyele sahiptir.

─░lginizi ├çekebilir: Ôľ║ Kapadokya Peri Bacalar─▒ Nas─▒l Olu┼čtu?

4. Fay Vadileri

D├╝nyan─▒n mantosundaki y├╝kselim g├╝├žlerinin etkisiyle olu┼čan bu vadi t├╝r├╝ graben ad─▒yla da bilinmektedir. Graben, hendek ve siper anlam─▒n─▒ ihtiva eden co─črafi bir s├Âzc├╝kt├╝r. Orojenez k─▒r─▒lma yolu ile tektonik fay hatlar─▒nda birtak─▒m ├žukurluklar has─▒l olmu┼čtur. Ortaya ├ž─▒kan bu ├žukurlara akarsular yerle┼čmi┼čtir ve yer ald─▒─č─▒ araziyi oyma suretiyle bir vadi haline getirmi┼čtir. K─▒saca ifade etmek gerekirse fay hatlar─▒ndaki ├žukurluklara yerle┼čen akarsular─▒n yaratt─▒─č─▒ bir vadi t├╝r├╝d├╝r. ┬á

Kaynak

─░lk yorum yapan olun

Bir yan─▒t b─▒rak─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak.


*