Vadi Nedir ├çe┼čitleri Nelerdir?

Vadiler, akan nehirler ve hareket eden buzullar taraf─▒ndan olu┼čturulmu┼č jeolojik yap─▒lard─▒r. Vadi, s├Âzl├╝k anlam─▒ ile kara k├╝tleleri (iki tane da─č) aras─▒nda kalm─▒┼č ├žukur bir co─črafi alan demektir. Vadi nedir sorusuna k─▒saca bu ┼čekilde cevap verebiliriz.

Vadi; yer├žekimi, su ve buzullar─▒n kuvvetleri taraf─▒ndan olu┼čturulmu┼č ├žukur alanlard─▒r. Nehirler ve dereler, dik duvarl─▒ kenarlar─▒ oymak suretiyle vadi kesimlerini olu┼čturur. Vadiler, genel olarak V ve U g├Âr├╝n├╝m├╝ndedir. Nehrin e─čimi ÔÇô suyun hareketi- vadi yanlar─▒n─▒n dikli─čini ve vadi zemininin geni┼čli─čini belirler. ├ľrne─čin da─č vadileri, dikey duvarlara ve dar bir kanala sahip olma e─čilimindedir, ancak ovalarda, e─čimler s─▒─č ve kanal geni┼čtir. Sular denize do─čru yol ald─▒k├ža, k─▒vr─▒mlar─▒n d─▒┼č─▒ndan tortular─▒ s─▒y─▒rarak ve i├ž k─▒s─▒mlara d├Âkerek karadaki do─čal k─▒vr─▒mlara katk─▒da bulunurlar.

─░lginizi ├çekebilir: Ôľ║ G├Âl Nedir, Olu┼čumuna G├Âre ├çe┼čitleri Nelerdir?

Vadi Nedir ve Vadi ├çe┼čitleri

Akarsular─▒n hareketlerine, zeminin yap─▒s─▒na ve di─čer jeolojik hareketlere g├Âre farkl─▒ vadi t├╝rleri ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Vadi t├╝rleri ve olu┼čum ┼čekilleri a┼ča─č─▒daki gibidir:

1. Akarsu Vadileri

En ├žok kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒z vadi t├╝r├╝d├╝r. Yery├╝z├╝nde 6 farkl─▒ akarsu vadi t├╝r├╝ bulunmaktad─▒r.

  • ├çentik Vadi: Akarsular─▒n dibe do─čru a┼č─▒nd─▒rmas─▒ ile olu┼čan vadi t├╝r├╝d├╝r. Y├╝ksek da─čl─▒k alanlarda meydana gelir ve V ┼čeklinde olur.
  • Bo─čaz Vadi: Di─čer ad─▒ yarma vadidir. Akarsular─▒n s─▒rada─člar─▒ veya sert zeminleri yarmas─▒yla olu┼čur. Vadi kenarlar─▒ diktir ve genelde U ┼čeklinde g├Âr├╝n├╝rler. Da─člar─▒ birle┼čtirdi─či i├žin do─čal ge├žit olarak bilinir. Bu bak─▒mdan ula┼č─▒m a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli bir konumdad─▒r.
  • Asimetrik Vadi: Vadi yama├žlar─▒n─▒ olu┼čturan kaya├žlar─▒n diren├ž farkl─▒l─▒─č─▒ndan dolay─▒ meydana gelen vadi t├╝r├╝d├╝r. Direnci az olan yama├ž (vadi yan─▒) daha h─▒zl─▒, direnci y├╝ksek olan yama├ž ise daha hafif a┼č─▒n─▒r. Bu nedenle vadi asimetrik bir g├Âr├╝nt├╝ al─▒r.
  • Kanyon Vadi: Kolay eriyebilen kaya├žlar─▒n oldu─ču karstik arazilerde g├Âr├╝l├╝r. Akarsular─▒n derine do─čru a┼č─▒nd─▒rma hareketiyle olu┼čur. Kanyon vadi nedir ve ├že┼čitleri nelerdir konusu hakk─▒nda ayr─▒nt─▒l─▒ bilgi almak i├žin t─▒klay─▒n.
  • Geni┼č Tabanl─▒ Vadi: E─čim az oldu─ču i├žin akarsular─▒n a┼č─▒nd─▒rma kuvveti her bir yana ger├žekle┼čir. B├Âylece vadilerin zemini geni┼čler ve bu vadi t├╝r├╝ olu┼čur. Akarsular, geni┼č tabanl─▒ vadilerde bolca al├╝vyon biriktirir.
  • K├Âr Vadi: Akarsular─▒n yer alt─▒na s─▒zd─▒─č─▒ karstik b├Âlgelerde olu┼čur. Akarsular, yerin alt─▒nda hareketine devam eder; ancak baz─▒ akarsular ak─▒┼č─▒na devam edemez. ├ç├╝nk├╝ vadi, kayal─▒k bir b├Âlgeyle biter. Bu y├╝zden akarsu, yolunun sonuna gelir. ├ç─▒kmaz sokaklara benzetildi─či i├žin bu vadi ┼čekli k├Âr vadi olarak tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r.
vadi nedir

2. Buzul Vadiler

─░ki farkl─▒ buzul vadi bulunmaktad─▒r. Tekne Vadi ve As─▒l─▒ Vadi, buzul vadi s─▒n─▒f─▒nda yer alan vadi ├že┼čitleridir.

  • Tekne Vadi: Kar ve buz k├╝tleleri ÔÇôbir di─čer deyi┼čle buzullar- da─člardan a┼ča─č─▒ya do─čru akar. Buzullar bu hareketini yaparken ge├žti─či b├Âlgelerin her taraf─▒n─▒ a┼č─▒nd─▒r─▒r. A┼č─▒nd─▒rman─▒n etkisiyle vadinin tamam─▒ buzullar ile dolar. Bu vadi ├že┼čidi, bir tekne g├Âr├╝nt├╝s├╝ne benzedi─či i├žin tekne ad─▒yla da bilinir. Ayn─▒ zamanda U Vadi olarak da bilinmektedir.
  • As─▒l─▒ Vadi: Da─člardan a┼ča─č─▒ya inen vadi buzullar─▒n─▒n derine do─čru a┼č─▒nd─▒rma yapmad─▒─č─▒ zamanda olu┼čur. Vadi buzulu akarsu kolu arac─▒l─▒─č─▒yla olu┼čan as─▒l─▒ vadi, ┼čelaleler meydana getiren bir vadi t├╝r├╝d├╝r.

3. Rift Vadileri

Levha tektoni─či ile olu┼čan vadi ├že┼čidine denir. Tektonik hareketlerin etkisiyle yer kabu─čunda k─▒r─▒lma ve ayr─▒lma gibi de─či┼čimler olur. Bu de─či┼čimlerin sonucunda ortaya ├ž─▒kan ├žukur b├Âlgelerde zamanla sular birikir ve akarsular─▒ olu┼čturur. Dolay─▒s─▒yla levha tektoni─činin tetikledi─či b├Âlgelerde olu┼čan akarsular─▒n meydana getirdi─či vadilere rift vadi denir. Rift vadiler, g├Âl ve deniz olu┼čturma potansiyeline sahiptir.

─░lginizi ├çekebilir: Ôľ║ Kapadokya Peri Bacalar─▒ Nas─▒l Olu┼čtu?

4. Fay Vadileri

─░├ž kuvvetlerin etkisiyle olu┼čan bu vadi t├╝r├╝ graben ad─▒yla da bilinmektedir. Graben, hendek ve siper anlam─▒na gelen co─črafi bir terimidir. Orojonez k─▒r─▒lma sonucunda tektonik fay hatlar─▒nda birtak─▒m ├žukur araziler ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Ortaya ├ž─▒kan bu ├žukurlara akarsular yerle┼čmi┼čtir ve b├Âlgeyi a┼č─▒nd─▒rarak bir vadi haline getirmi┼čtir. K─▒saca ifade etmek gerekirse fay hatlar─▒ndaki ├žukurluklara yerle┼čen akarsular─▒n yaratt─▒─č─▒ bir vadi t├╝r├╝d├╝r. ┬á

Kaynak

─░lk yorum yapan olun

Bir yan─▒t b─▒rak─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak.


*