Kültür/Rehber

Nemrut Dağı Mili Parkı: Tarihin Gizemli Şahikası

Türkiye’deki Doğu Toros dağ dizisinin zirvesindeki Nemrut Dağı, Kommagene’nin geç Helenistik hükümdarı I. Antiochos’ın inşa ettirdiği hiyerotesyondur. I. Antiochos, tanrılara ve de atalarına gönül borcu olduğunu düşünmüş ve böylesine gürbüz bir yapının tarihteki yerini almasını sağlamıştır.

Bölge, o kadar ünlü ki Türkiye’deki ulusal parklar ailesinin önemli bir parçasıdır. Diğer yandan da bu müstesna yapı emsalsiz bir doğal anıt karakteri taşımakta. Milli parklar konusunda bilgi almak için isterseniz tıklayabilirsiniz, şimdi Nemrut Dağı özet bilgilerine geçiş yapalım.

Nemrut Dağı Hikayesi

Büyük İskender’in imparatorluğunun dağılması, yeni krallıklar ve hükümranlıklar yarattı. Bunlardan biri, Yunan ve Ermeni öz tesirleri olan Anadolu’muzun güneyindeki Kommagene Krallığı idi.

Her şeyin sebebinin Kommagene Krallığı hükümdarı olan Kommagene Kralı I. Antiochus Theos olduğunu söyleyebiliriz. I. Antiochus Theos milattan önce 62 yılında, Türkiye’nin Toros Dağları’ndaki Nemrut Dağı’nın şahikasına kendisi için bir tümülüs veya cenaze höyüğü yaptırdı. Etrafını Yunan ve Pers tanrılarının yontuları, iki aslan ve iki kartal ile kuşattı. Bir zamanlar bu heykellerin başı kesildiği için şimdi onları böyle gözlemliyoruz.

Heykellerin neden başının kesildiğini kimse bilmiyor. Bir teori, burunlarda hasar olduğu için ikonoklazmaya olan inanç nedeniyle kasıtlı olduğu yönündedir. Aşırı hava koşulları da bunun tam olarak ne zaman ve niçin olduğunu anlamamıza mâni oldu.

Nemrut Dağı Nerede?

Nemrut Dağı tüm şahikasıyla gösterişli bir kütle olarak varlığını koruyor. Fırat Vadisi’nin emsalsiz görünüşüne sahip olup deniz yüzeyiyle arasında 2000 m mesafe vardır. Kahta ilçesinin vasati 40 km kuzeyinde yer alır. Burayı, 1881 yılında bir mühendis olan Charles Sester tarafından keşfetti, ancak araştırmalar 1953’e kadar başlamadı. Bugün bile, hâlen tümülüsün iç düzeni özelinde sarih bir fikir yoktur.

Nemrut Dağı’nın Özellikleri

Dağa çıkmak zor değil fakat epey bir yorucu… Orijinal tören rotalarını takip eden basamaklar sizi doğu terasına götürür ve batı terasında alçalır. Merdivenlerin olmadığı doğu terasına giden son yüz metrelik dışında, tırmanış biraz olaysızdır. Yavaşça ilerleyin ve cazibeli manzarayı seyre dalın! Doğu terasın köşesini dönerken, heykellerin büyüklüğü ve azameti karşısında büyülenebilirsiniz.

Bu cenaze höyüğünü inşa etmek için gereken çaba çok büyük olmalı. Taş yongaları, 49 metre yüksekliğindeki kurganın üzerini 152 metre çaplı mezar höyüğüyle kaplamaktadır. Heykeller yaklaşık yedi metre yüksekliğinde ve buradaki bazı blokların dokuz tondan fazla ağırlıktalar. Araştırmacılar bunu inşa etmek için çok gelişmiş ve başka yerde göremedikleri teknolojiyle mümkün olacağına inanıyorlar.

📢İlginizi Çekebilir:↪️Hattuşaş Antik Kenti

Nemrut Dağı Heykelleri İsimleri

  • Apollon
  • Kommagene tanrıçası Tyche
  •  Zeus
  •  Antiochos ve Herkül

Nemrut Dağı yontuları isimleri yukarıdaki gibi olup alanın batı ve doğu yörelerinde boy gösterirler. Şimdi heykellerin bulunduğu terasların konumsal ve stratejik özelliklerine göz atalım.

Nemrut Dağı Doğu Terası

Burada 4 erkek ve 1 dişiden oluşan beş kireçtaşı tanrı heykeli vardır. Bunların her iki ucunda bir aslan ve bir kartal yontuları ile arka arkaya durmaktadır. Üstlerindeki yazıtlara göre; bunlar

  • Apollon
  • Tanrıça Tyche,
  • Zeus,
  • Antiochos ve Herkül heykelleridir.

Antiochus ve Herkül’ün başları bir kartal ve bir aslan figürleriyle kuşatılmıştır. Apollo, Tyche, Zeus, Antiochus ve Herkül’ün başları heykellerinin ayaklarının dibinde yatar. Şark terastaki sunağın yanında da bir aslan durur.

Nemrut Dağı Batı Terası

Aynı yontular batı terasta, yine aslan ve kartal çiftleriyle çevrilidir. Sunağın olmadığı bu bölgede Antiochus, Tyche ve Herkül’ün yüz hatlarının yakından görünümü oldukça etkileyicidir. Arka planda kartal ve aslan ile Tyche yontusunu görürüz. Terasın sonunda Antiochus’un Apollon, Zeus ve Herkül ile el sıkıştığını imâ eden üç rölyef bulunmaktadır.

Nemrut Dağı’nın Yeri Neresidir?

145 m çapında, 50 m yüksekliğindeki taş yonga kurganının üç tarafı

  • doğu
  • batı
  • kuzey veçheli teraslarla çevrilidir.

Yörenin teraslarında adım atarken yol iki ayrı antika tören yoluna bölünür. Yazıtlara göre beş dev yontu, garp ve şark teraslarının üst tarafında kurganın dışına doğru bakar. Bunların her iki tarafında korumakla mükellef aslan ve kartal yontuları konuşlanır.

Nemrut Heykelleri Nerede?

Yontuların başları, her stelin önündeki sunakta bulunan kaideler üstüne monteli iki sıra kumtaşı steli barındıran alt kata düşmüştür. Bir sıra, Antiochos’un baba ırkından Pers atalarının, diğer sıra ana ırkından Makedon atalarının kabartma yontularını taşır. Dikilitaşın arkasındaki yazıtlar, şecere bağlantılarını kaydeder.

Dikilitaşın Doğu terasın doğu istikametinde kare bir sunak için yüksekçe yer bulunur. Batı teras bölgesinde, bu milli parkın ehemmiyetini temsil eden ek bir sıra stel vardır. Bu stel, Antiochos’u bir tanrı ile el sıkışırken gösteren tokalaşma alegorisinden oluşur (dexiosis). Ayrıca bu bölümde kült alanının yapılış tarihini gösterdiğini düşündüğümüz aslan burçlu stel de bulunur. Kuzey teras ise dar ve dikdörtgen bir biçimlenişte olup bir dizi kumtaşı kaideyi barındırır. Bu teras kısmındaki kaidelerin yan bölmesinde konumlanan stellerde rölyef veya kitabe yoktur.

Nemrut Dağı Milli Parkı

Antiochos I Hierotheseion, Helenistik periyodun en müstesna yapıntılarından biridir. Komplike dizaynı ve muazzam ölçeği, eskil evrende emsalsiz bir projenin inşası için birleşmiştir. Devasa yontu cisimleri ve steller yaratmak için kullanılan gelişkin teknolojilerin ne olduğu tam olarak anlaşılamamıştır. Kommagene I. Antiochos’un mezarı binlerce yıla meydan okuyan emsalsiz bir sanatsal formdur. Nemrut Dağ doğal sit yeri, Helenistik periyodun en devasa teşebbüslerinden biridir. Söylentilere yapım aşamasında taş blokları vasati 9 tondur.

Bu anıt, atası Darius’un soyuna ve anası (Laodice) İskender’in soyuna uzanan Antiochos I’e ait bir simgedir. Bu efsanevi soy, o çağın güçlerine bağımsızlığını ifşa etme gayretindeki bir hanedanın hırsını şecere terimlerinin anlam gayreti sonucunda tercüme eder.

📢İlginizi Çekebilir:↪️Peri Bacaları Özellikleri

Nemrut Dağı’nın Gizemi Kısaca

Nemrut Dağı’ndaki kurgan, otantik bir panteonun liberal senkretizmi önemli bir periyodu göstermektedir. Zeus’un Oromasdes ve Herakles’in Artagnes ile asimilasyonu, heykel ve kabartmalardaki Yunan, Pers ve/veya Anadolu estetiğinin sarih bir yansımasında sanatsal karşılığını bulur.

Asırlardır bozulmadan ayakta durmayı başaran bu anıt, dünyamızın yüksek nitelikli değerleri listesindedir. Adıyaman’da bulunan Kommagene’nin müstesna kült alanları hala mevcuttur ve yapıntılar orijinal haldedir. Mülkiyet sınırı tümülüs ile doğu, batı ve kuzey teraslarını içermesine rağmen tören yollarının tamamını kapsamamaktadır.

Mülkün bütünlüğüne yönelik en büyük tehditler

  • ciddi mevsimsel varyasyonlar veya günlük sıcaklık tesirleri
  • ısı döngüleri
  • rüzgar veya kar birikimi
  • güneşe maruz kalma gibi muhit şartlarının neden olduğu maddi hasardır.  

Tümülüsün yüksekliği, hava koşulları, önceki kontrolsüz araştırmalar ve/veya ziyaretçilerin tırmanması sebepleriyle tahmini 60 m azalmıştır. Ayrıca yurdumuzun deprem coğrafyasında yer alan Nemrut mülkü, Doğu Anadolu Fayı’na çok yakındır. Bu nedenle tümülüs, yontular ve steller depreme karşı savunmasız haldelerdir.

Nemrut Dağı Unesco Dünya Miras Listesine Alınma Tarihi

Nemrut mülkü, görkemli bir ortamdaki yapıntıların esrarengiz güzelliğiyle tarihin emsalsiz sanatsal başarılarından biridir. Materyal ve dizayn açısından özgünlüğünü koruyan mülk, 1987’de Unesco Mirası listesine dahil olmuştur. Mülkteki Tümülüs, 1986’da kanunla Arkeolojik Sit muhiti şeklinde tescil işlemi tamamlanmıştır. 1988 yılında Tümülüs ve 13.850 hektarlık arkeolojik yapıntıları içeren muhit, muteber Tabiat Parkı ilan edilmiştir. 2008’de de revizesinin ardından Etkileşim Geçiş Yeri adı altında tüm ihtişamıyla nüvesini korumaya devam etmektedir.

Nemrut Dağı 2 Tane Mi?

Güzide Anadolumuzda Nemrut isminde birbiriyle bağlantısı bulunmayan iki farklı dağ mevcuttur. Bir tanesi, bu yazımızda bahsettiğimiz dağ iken, diğeri ise Bitlis’te bulunan uyuyan bir yanardağdır.

nemrut dağı

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir