Co─črafya

Peneplen Nedir? Peneplen ├ľrnekleri Nelerdir?

Peneplen arazi nedir, T├╝rkiye ve d├╝nyadaki ├Ârnekleri nelerdir? Dikkat ├žekici yery├╝z├╝ ┼čekillerinden biri olan penepleni (di─čer ad─▒ yont├╝kd├╝z) yak─▒ndan tan─▒yal─▒m.

Peneplen Nedir? Yontukd├╝z Nedir?

Penepleni k─▒saca tan─▒mlamak gerekirse hafif dalgal─▒ ve geni┼č bir d├╝zl├╝k ifadelerini kullanabiliriz. Bu arazi ┼čeklini yaratan kuvvet, akarsu erozyonudur. Jeolojik zaman boyunca araziyi neredeyse taban seviyesine (deniz seviyesine) indirgeyen akarsu erozyonu etkisiyle ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Akarsu g├╝c├╝, zemin ├╝zerinde o kadar k├╝├ž├╝k e─čimler b─▒rakm─▒┼čt─▒r ki b├Âlgede bir daha erozyona denk gelmek neredeyse imkans─▒zd─▒r.

Peneplenler, yer kabu─čunun orojenik geli┼čim a┼čamas─▒ndan plato a┼čamas─▒na ge├ži┼č a┼čamas─▒nda b├╝y├╝k tektonik hareketlerle olu┼čan bir yery├╝z├╝ ┼čeklidir. G├╝ncel olarak tektonik hareketler meydana geldi─činde, peneplainÔÇÖler tortul tabakalar taraf─▒ndan g├Âm├╝lebilir ve y├╝kselebilir.

Peneplenle┼čme Nedir?

Peneplen ile birlikte an─▒lan bir di─čer terim peneplenle┼čmeÔÇÖdir. Bu terim de peneplenin anlam─▒na kar┼č─▒l─▒k gelir. Peneplenle┼čme ├Âzelliklerini a┼ča─č─▒daki gibi s─▒ralayabiliriz:

  • D├╝z bir b├Âlge
  • A┼č─▒nm─▒┼č bir zemin
  • Yer sular─▒n─▒n g├╝├žl├╝ etkisi
  • Yer ile denizin ayn─▒ seviyede oldu─ču d├╝zeye yak─▒nl─▒k

Yukar─▒daki ├Âzelliklere sahip olan peneplenle┼čme kavram─▒ ├╝zerine ge├žmi┼čte ├žok├ža tart─▒┼čma olmu┼čtur. Bu terimi ortaya ├ž─▒karan ki┼či, William Morris Davis isimli bir jeologtur. Davis, bu kavram─▒n jeomorfik yer ┼čekli evriminin son a┼čamas─▒ oldu─čunu ileri s├╝rm├╝┼čt├╝r.

─░lginizi ├çekebilir:­čôóK─▒rg─▒bay─▒r Nedir?

Peneplen Tan─▒m─▒ ve Co─črafi Tart─▒┼čmalar

Peneplen teorisi, William Morris Davis taraf─▒ndan 1889 y─▒l─▒nda ortaya at─▒ld─▒─č─▒nda b├Âyle bir ┼čeklin olmad─▒─č─▒ g├Âr├╝┼č├╝n├╝ destekleyenler de vard─▒. ├ç├╝nk├╝ b├Âylesine bir yer ┼čeklinin yoklu─ču, kar┼č─▒t g├Âr├╝┼čte olanlar─▒ cesaretlendiriyordu. Baz─▒lar─▒ bu eksikli─či jeolojik olarak yak─▒n zamana ait diyastrofizme veya yer kabu─čunun y├╝kselmesine ba─čl─▒yordu.

Fakat g├╝n├╝m├╝zde halen daha jeomorfologlar taraf─▒ndan sorgulanan bir yer ┼čekli oldu─čunu ifade etmekte fayda var. Yer kabu─čunun, peneplanasyonun meydana gelmesi i├žin yeterince uzun s├╝re sabit kal─▒p kalmad─▒─č─▒ halen daha merak ediliyor.

Peki, bu ┼čeklin varl─▒─č─▒n─▒ kan─▒tlayan veriler ne? A┼ča─č─▒daki maddeleri bu yery├╝z├╝ ┼čeklinin ├Âzel nitelikleri olarak da ifade edebiliriz.

Peneplen ├ľzellikleri

  1. Peneplenlerin yer ald─▒─č─▒ arazilerin ├╝zerinde art─▒k toprak ├Ârt├╝s├╝ kal─▒nt─▒lar─▒ vard─▒r. Bu kal─▒nt─▒lar sular─▒n etkisiyle olu┼čan kat─▒ birikinti ve minarellerin ufalanmas─▒yla olu┼čmu┼čtur.
  2. Peneplen arazilerde erozyon direncine sahip tabakalar g├Âr├╝l├╝r ve bunlar d├╝z bi├žimde s─▒ralan─▒r.
  3. Peneplenlerin yer ald─▒─č─▒ sahalardaki y├╝kselti ve k─▒r─▒klar─▒n sebeplerinden biri olarak da tektonik hareketler g├Âsteriliyor.
  4. Yukar─▒ do─čru bir ┼čekil alan peneplenlerin su kuvvetiyle a┼č─▒nd─▒r─▒lm─▒┼č olmas─▒ da plato olarak bildi─čimiz ┼čekillerin olu┼čmas─▒na neden olmu┼č durumda.

Peneplen kavram─▒, William Morris DavisÔÇÖin yery├╝z├╝ evrimi g├Âr├╝┼č├╝nden ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Nehirler ve yama├žlar; gen├žlik, olgunluk ve ya┼čl─▒l─▒k d├Ânemlerinden ge├žerler. Bu a┼čamalardan sonra ise enerjisi daha d├╝┼č├╝k bir seviye ortaya ├ž─▒kar. ─░┼čte DavisÔÇÖa g├Âre bu seviye bir peneplenle┼čmedir.

─░lginizi ├çekebilir:­čôóDrumlin Nedir, Nas─▒l Olu┼čur?

Peneplen Y├╝zeyi

Akarsu hareketi i├žin gerekli g├╝├ž b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de azald─▒─č─▒ndan, bu d├╝zl├╝k ├žok yava┼č de─či┼čir. Herhangi bir y├╝zeyde oldu─ču gibi, bu t├╝r bir peneplen, akarsu kesintisi oldu─čunda kal─▒nt─▒ haline gelir.

Fakat bu teori, sadece Davis taraf─▒ndan ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu nedenle peneplen kavram─▒ modern jeomorfolojide nadiren kullan─▒lmaktad─▒r. Bununla birlikte, eski literat├╝rde peneplanasyona s─▒k s─▒k at─▒fta bulunulmaktad─▒r. Modern co─črafyada peneplenler i├žin plantasyon y├╝zeyi veya erozyon y├╝zeyi gibi terimler kullanmak en iyisidir.

Peneplen T├╝rkiyeÔÇÖde Var M─▒?

William Morris DavisÔÇÖin teorisi ve kabul edilen genel g├Âr├╝┼čleri hesaba katarsak, ├╝lkemizde orijinal bir peneplen bulunmaz. Bunun nedeni, T├╝rkiyeÔÇÖnin jeomorfolojik olarak gen├ž bir co─črafyada yer almas─▒d─▒r. Anca milyonlarca y─▒l sonra ├╝lkemizde peneplenle┼čmeye belirtileri ortaya ├ž─▒kacakt─▒r. Dolay─▒s─▒yla T├╝rkiyeÔÇÖde peneplenlerin neden olmad─▒klar─▒n─▒ bu ┼čekilde a├ž─▒klayabiliriz.

Peneplen T├╝rkiyeÔÇÖde Nerede G├Âr├╝l├╝r?

E─čer peneplenin en sade tan─▒m─▒n─▒ dikkate al─▒rsak, evet ├╝lkemizde peneplen ├Ârneklerine denk gelebiliriz. Bunun i├žin ├╝lkemizdeki platolara g├Âz atmam─▒z gerekir. Safranbolu platosu bu yery├╝z├╝ ┼čekli i├žin verebilece─čimiz ├Ârneklerden biridir. Bu ├Ârne─či verirken peneplenle┼čme nedir ba┼čl─▒─č─▒ndaki tan─▒mlamalar─▒ dikkate ald─▒─č─▒m─▒z─▒ belirtelim. Ayr─▒ca ├çatalca platosu ve Kula platosu da ├╝lkemizde bu yer ┼čeklinin ├Ârnekleridir.

Peneplen D├╝nyada Nerede G├Âr├╝l├╝r?

Jeomorfolojik evrimin son a┼čamas─▒ndaki ya┼čl─▒ co─črafyalarda bu ┼čekli g├Ârebiliriz. ├ľrne─čin AvrupaÔÇÖdaki Pireneler b├Âlgesinde en iyi peneplen ├Ârnekleri kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar. Di─čer yandan Orta AsyaÔÇÖdaki Tibet platosu da bu yery├╝z├╝ ┼čekline verebilece─čimiz ├Ârnekler aras─▒ndad─▒r. Di─čer yery├╝z├╝ ┼čekilleri i├žin Haftal─▒kG├╝nl├╝k ÔÇô Co─črafya men├╝s├╝ne g├Âz at─▒n.

peneplen nedir

Bir yan─▒t yaz─▒n

E-posta adresiniz yay─▒nlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir